AB Yapay Zeka Yasası Türk şirketlerini nasıl etkiler?
Yayın: · yapayzeka.org.tr
Kısa yanıt
AB Yapay Zeka Yasası, AB pazarına yapay zeka sistemi sunan veya sisteminin çıktısı AB'de kullanılan Türk şirketlerini de kapsayabilir. Yükümlülükler şirketin rolüne ve kullanım amacına göre değişir. Temmuz 2026 değişikliği, yüksek riskli sistemlerin uygulama takvimini ertelemiştir.
Türk şirketinin AB ile pazar ve çıktı bağlantısı
AB Yapay Zeka Yasası, AB ile belirli bir pazar veya çıktı bağı kuran Türk şirketlerine de uygulanabilir. Tüzük (AB) 2024/1689'un 2. maddesi, AB pazarına sistem ya da genel amaçlı model sunan sağlayıcıları AB dışında kurulmuş olsalar da kapsar. Bu yüzden Türkiye'den hizmet satan bir şirketin önce ürününü hangi pazara sunduğuna bakması gerekir. Kuruluş adresi tek başına cevap vermez.
Aynı madde, AB dışında bulunan sağlayıcı ve kullanıma alan kuruluşları, sistemin ürettiği çıktının AB'de kullanıldığı durumda da kapsadığı için incelemede sunucunun konumuyla birlikte çıktının nerede kullanıldığı da açıklanır. Kullanıma alan kuruluş, sistemi iş faaliyeti kapsamında kullanan aktördür ve İngilizce metinde deployer denir.
Diyelim ki Türkiye'deki bir şirket, AB'deki müşterisi için aday sıralayan bir hizmet sunuyor. Hukuk incelemesinde çıktının kim tarafından nerede kullanıldığına ve şirketin ürünü hangi adla sunduğuna bakılır. İhracat işlemlerinin doğurduğu yükümlülükler bu ayrıntılara göre değişir. Ürününüz için geçerli rolü, risk sınıfını ve uygulama tarihlerini kullanım açıklaması ve AB bağlantısıyla birlikte hukuk danışmanınıza değerlendirtin.
Sağlayıcı ile kullanıcı farklı dosyalar hazırlayabilir
Hazır bir aracı işinde kullanan şirketle sistemi kendi ürünü olarak pazara sunan şirketin rolü farklıdır. İncelemede sistemi kimin geliştirdiğine ve kullanım amacını kimin belirlediğine bakın. Önemli bir değişiklik, rolün yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir. Bu yüzden ürün ekibiyle hukuk ekibinin değişikliği birlikte incelemesi yararlıdır.
Müşteri hangi kullanım için bilgi istiyor? Satış ekibinin bunu ürün sorumlusuyla açıklığa kavuşturması gerekir. Aynı yazılım farklı müşteri işlerinde kullanılıyorsa bir kullanım için hazırlanan değerlendirme, diğer müşterinin geniş kapsamlı uyum sorusunu karşılamayabilir. Satış formundaki kullanım açıklaması bu ayrımı yapmayı kolaylaştırır. Cevabınızda hangi ürün ve kullanım için hangi rolün değerlendirildiğini açıklayın.
Risk ayrımı ürün adından çıkmaz
İlk eleme, yasak uygulamalar içindir. 5. madde, koşulları metinde belirlenen manipülatif uygulamalar ve sosyal puanlama gibi yasaklar içerir. Bazı hükümlerin istisnaları ve kapsam koşulları bulunduğu için inceleme dosyasına, ürün broşürünün yanında şirketin planladığı işlemi bu hükümlerin unsurlarıyla karşılaştırmaya yetecek somut bir kullanım açıklaması da ekleyin.
Yüksek risk değerlendirmesinde 6. madde ve eklerdeki kullanım alanları esas alınır. Ek III, istihdam ve eğitim gibi alanları içerir; ürün güvenliği bağlantılı sistemler için de ayrı bir yol vardır. Aynı teknik modelin farklı işlerde kullanılması, farklı bir değerlendirme doğurabilir. Bu yüzden örnekteki aday sıralaması için sıradan bir metin taslağından ayrı bir değerlendirme gerekir.
Belirli sistemlerde şeffaflık yükümlülükleri ayrıca incelenir. İnsanlarla doğrudan etkileşim kuran yapay zeka sistemleri ile bazı sentetik içerik kullanımları bunun örnekleridir; kapsam ve istisnalar 50. maddede açıklanır. Düşük riskli bir kullanımda yüksek risk gerekliliklerinin uygulanmaması, kişisel veri veya tüketici hukukundaki yükümlülükleri kaldırmaz. KVKK rehberi, kişisel veri tarafındaki ayrı incelemeyi anlatır.
3 Ağustos 2026 tarihinde takvim hangi durumda?
Temmuz 2026 değişikliğini hesaba katmadan hazırlanmış eski takvimler artık yeterli olmaz, çünkü 2026/1744 sayılı değişiklik tüzüğü 27 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi ve müşteriye verilecek takvime de yansıtılması gerekir. Hangi hükümlerin değiştiğini Komisyonun yürürlüğe giriş duyurusu ve o tarihli konsolide metin üzerinden inceleyin.
Genel uygulama tarihi 2 Ağustos 2026 olarak korunmuştur. İlk bölümler ve yasak uygulamaların temel hükümleri 2 Şubat 2025'ten, genel amaçlı modellerle ilgili bölüm ise 2 Ağustos 2025'ten itibaren uygulanır. Geçiş hükümlerini ürünün pazara sunulduğu tarihle birlikte okuyun, çünkü eski sistemler için getirilen özel sürelerin hangi kullanıma karşılık geldiği ayrıca belirlenmelidir.
Değiştirilen 113. maddeye göre yüksek riskli sistemlere ilişkin III. Bölümün ilk bölümlerinin uygulaması, Ek III kapsamındakiler için 2 Aralık 2027'ye; Ek I bağlantılı ilgili sistemler için 2 Ağustos 2028'e taşınmıştır. Metindeki 6(5) istisnası da korunur. Şirketin ürününü hangi kategoriye koyduğunu belgelememesi hâlinde takvimdeki doğru satırı seçmek mümkün olmaz.
Şeffaflık tarafında 50. maddenin genel uygulamasıyla belirli eski sistemler için tanınan geçiş süresini ayırın. 2 Ağustos 2026'dan önce pazara sunulan sentetik içerik üreten sistemlerin sağlayıcılarına, 50(2) bakımından 2 Aralık 2026'ya kadar süre tanınmıştır. Ayrıca değişiklikle eklenen belirli yasaklar da 2 Aralık 2026'da uygulanacaktır. Erteleme bütün hükümlere yayılmaz.
Okuryazarlık çalışmasını kullanım örneklerine bağlayın
Temmuz değişikliği yapay zeka okuryazarlığı hükmünü de yeniden düzenler: sağlayıcılar ve kullanıma alanlar, personelin ve adlarına sistem kullanan kişilerin okuryazarlığını destekleyen tedbirler alır. Kabul edilen değişiklik metninde, her birey için belirli bir düzeyi garanti etmeye dayanan önceki ifade yeniden yazılmıştır. Eğitim kaydınızı eski hükmün ifadesine göre hazırlamayın.
Eğitimde çalışanların yaptığı işlerden seçilmiş örnekleri kullanın. Bir ekipten yanlış kaynağı yakalamasını, diğerinden hangi verinin dış araca gönderilemeyeceğini açıklamasını istemek, eğitim ihtiyacını ortaya çıkarır. Yapay zeka kullanım politikası da bu kararları şirket içi kurala bağlar. Eğitimin içeriği, kişinin sistemle ne yaptığına göre belirlenir.
Müşteri talebine cevap vermeden önce
Hukuk incelemesi için ürün sorumlusundan kullanımın kısa açıklamasını ve AB bağlantısını alın. Rol değerlendirmesiyle risk sınıflamasının ayrı kaydedilmesi, müşterinin sorularının sizin rolünüzle eşleşip eşleşmediğini incelemeyi kolaylaştırır. Müşteri, kendi sorumluluklarını yerine getirmek için de sizden bilgi istiyor olabilir. Bu durumda hangi bilginin paylaşılacağını birlikte belirlemek gerekir.
İlk toplantıda ürün bazında uygulanacak hükümleri ve bunların tarihlerini belirleyin. Açık kalan sınıflandırma sorusunu kimin yanıtlayacağı ve yanıt gelene kadar satış metninde hangi ifadenin kullanılacağı da belli olsun. Takvim güncellendiğinde müşteriye verilmiş taahhütleri de aynı ürün dosyası üzerinden gözden geçirmek gerekir.
Kaynaklar
- Avrupa Komisyonu, Yapay Zeka Tüzüğü 2. madde, 27 Temmuz 2026 konsolide metni27 Temmuz 2026
- Avrupa Komisyonu, Yapay Zeka Tüzüğü 5. madde, yasak uygulamalar27 Temmuz 2026
- Avrupa Komisyonu, Yapay Zeka Tüzüğü 50. madde, şeffaflık yükümlülükleri27 Temmuz 2026
- Avrupa Komisyonu, Yapay Zeka Tüzüğü 113. madde, uygulama tarihleri27 Temmuz 2026
- AB Konseyi, Dijital omnibus kabul edilen metni, PE-CONS 30/2629 Haziran 2026
- Avrupa Komisyonu, AI Omnibus enters into force31 Temmuz 2026