Pilot sürüm
Yöntem ve şeffaflık
Ölçeğin boyutları, maddeleri, puanlama formülü, eşikleri ve kaynakçası herkese açık. Yöntem doğrulanana kadar adı yapayzeka.org.tr Hazırlık Endeksi (pilot sürüm) olarak kalır; doğrulama tamamlandığında "Dr. Gökhan TAHIL Yöntemi" adını alacak.
Canlı geçerlilik istatistikleri
Araştırma izni verilen Tam Test yanıtlarıyla hesaplanır ve otomatik güncellenir. Rakamlar yalnızca gerçek yanıtlardan gelir.
Model
YZ Hazırlık Merdiveni: 3 basamak, 17 boyut
Alttaki basamak olmadan üstteki anlamlı ölçülemez. Hızlı Test her boyuttan bir ifade (17), Tam Test her boyuttan üç ifade (51) içerir.
Basamak 1
Dijital Olgunluk (D)
Süreçlerin, verinin ve araçların dijital ortamda ne ölçüde yürüdüğü.
- D1Dijital Strateji ve Liderlik
- D2Süreçlerin Dijitalleşmesi
- D3Veri Kaydı ve Erişim
- D4Dijital Araçlar ve Altyapı
- D5Dijital Yetkinlik ve Kültür
Basamak 2
YZ Hazırlığı (Y)
Yapay zekayı stratejiyle, veriyle, yetkinlikle ve yönetişimle birlikte kullanabilme hazırlığı.
- Y1YZ Stratejisi ve Yönetim Desteği
- Y2Veri Kalitesi ve Yönetişimi
- Y3Kullanım Senaryoları ve Uygulama
- Y4Çalışanların YZ Yetkinliği
- Y5Teknoloji ve Entegrasyon
- Y6Yönetişim, Etik ve Mevzuat
Basamak 3
Ajan Hazırlığı (A)
İşin bir kısmını otonom yazılım ajanlarına devredebilme hazırlığı.
- A1Süreç Tanımlılığı
- A2Karar Devri ve Yetki Sınırları
- A3Sistem Erişimi ve Entegrasyon
- A4İnsan Denetimi ve İzlenebilirlik
- A5Risk ve Güvenlik Yönetimi
- A6Organizasyonel Uyum
Puanlama
Puan nasıl hesaplanır?
1. Boyut puanı
(madde ortalaması eksi 1) ÷ 4 × 100
Her madde 1 ile 5 arasıdır; ortalama 0 ile 100 ölçeğine taşınır. Örnek: ortalama 3,4 ise puan 60 olur. Puanlar tam sayıya yuvarlanır.
2. Basamak puanı
boyut puanlarının ortalaması
Bu ham puandır. Bilmiyorum yanıtları puana katılmaz; o boyut karnede belirsiz alan olarak işaretlenir.
3. Etkin puan (kapı kuralı)
en küçük (ham puan, alt basamağın etkin puanı + 15)
Bir basamağın etkin puanı alttaki basamağı 15 puandan fazla geçemez. Ham puan da gösterilir; aradaki fark başlı başına bir bulgudur.
En zayıf halka kuralı: örnek
| Basamak | Ham puan | Etkin puan |
|---|---|---|
| Dijital | 35 | 35 |
| YZ | 71 | 50 |
| Ajan | 44 | 44 |
Neden basit ortalama değil?
Dijital temeli 35 olan bir şirket yapay zeka hedeflerine 71 puan verse bile bu hedefleri taşıyacak veri ve süreç altyapısı yoktur. Ortalama bu durumu gizler; karne ise YZ etkin puanını 50 olarak raporlar ve "Dijital temeliniz YZ hedeflerinizi taşımıyor" uyarısını gösterir. Ajan basamağı da YZ'nin ham değil etkin puanına göre sınırlanır.
Reçete, etkin puanı en düşük iki boyuttan çıkar. Eşit puanda alt basamaktaki boyut önce gelir; çünkü önce temel güçlenmelidir.
Seviyeler
Koşullar sırayla aranır; ilk sağlanmayan koşulda durulur. Eşikler pilot verisiyle yeniden ayarlanacak ve tek bir yapılandırma dosyasından okunur.
| Seviye | Koşul | Anlamı |
|---|---|---|
| 1. Başlangıç | Dijital Olgunluk etkin puanı 40 altı | Dijital temel henüz oturmamış. Yapay zekadan önce süreçlerin ve verinin dijital ortama taşınması gerekiyor. |
| 2. Dijital Temel | Dijital Olgunluk etkin puanı 40 ve üzeri; YZ Hazırlığı etkin puanı 40 altı | Dijital altyapı ve süreçler büyük ölçüde hazır. Sırada yapay zeka için strateji, veri kalitesi ve yetkinlik adımları var. |
| 3. YZ Deneyen | YZ Hazırlığı etkin puanı 40 ve üzeri; YZ Hazırlığı etkin puanı 65 altı | Yapay zeka denemeleri başlamış ya da başlamaya hazır. Sıradaki iş, denemeleri ölçülebilir ve yönetişimi tanımlı uygulamalara dönüştürmek. |
| 4. YZ Uygulayan | YZ Hazırlığı etkin puanı 65 ve üzeri; Ajan Hazırlığı etkin puanı 50 altı | Yapay zeka iş süreçlerinde kullanılıyor. İşin bir kısmını otonom ajanlara devretmek için süreç tanımı, yetki sınırları ve denetim altyapısı gerekiyor. |
| 5. Ajana Hazır | Ajan Hazırlığı etkin puanı 50 ve üzeri | İşin bir kısmını kontrollü biçimde otonom yazılım ajanlarına devredebilecek temel mevcut. Odak, ölçekleme ve risk yönetimi. |
Boyuttan eğitime: reçete motoru
Her boyut bir eğitim modülüne karşılık gelir; modüller sektörün örnekleriyle özelleştirilir.
| Boyutlar | Modül |
|---|---|
| D1 Dijital Strateji ve Liderlik, Y1 YZ Stratejisi ve Yönetim Desteği | Yöneticiler için YZ Stratejisi |
| D2 Süreçlerin Dijitalleşmesi, A1 Süreç Tanımlılığı | Süreç Haritalama ve Otomasyon Adayları |
| D3 Veri Kaydı ve Erişim, Y2 Veri Kalitesi ve Yönetişimi | Veri Temizliği ve Veri Yönetişimi |
| D4 Dijital Araçlar ve Altyapı, Y5 Teknoloji ve Entegrasyon, A3 Sistem Erişimi ve Entegrasyon | Sistem Entegrasyonu ve Araç Seçimi |
| D5 Dijital Yetkinlik ve Kültür, Y4 Çalışanların YZ Yetkinliği | Çalışanlar için Üretken YZ |
| Y3 Kullanım Senaryoları ve Uygulama | İlk YZ Pilotunu Tasarlama |
| Y6 Yönetişim, Etik ve Mevzuat, A5 Risk ve Güvenlik Yönetimi | YZ, KVKK ve AB YZ Yasası: Kurumsal Kullanım Politikası |
| A2 Karar Devri ve Yetki Sınırları, A4 İnsan Denetimi ve İzlenebilirlik, A6 Organizasyonel Uyum | Ajanlarla Çalışmak: Yetki, Denetim ve Rol Tasarımı |
Madde havuzu, sürüm 0.1 pilot
Testteki tüm ifadeler
Ölçek 5'li Likert: Hiç katılmıyorum, Katılmıyorum, Kısmen, Katılıyorum, Tamamen katılıyorum; ayrıca her maddede Bilmiyorum seçeneği. Yıldızlı maddeler Hızlı Testte de yer alır. Madde havuzu uzman paneli öncesi sürümdür.
D Dijital Olgunluk
D1 Dijital Strateji ve Liderlik
- D1.1Şirketimizin yazılı bir dijitalleşme hedefi veya yol haritası var.*
- D1.2Üst yönetim dijital araç yatırımlarına düzenli bütçe ayırır.
- D1.3Dijital projelerin sorumlusu belli bir kişi veya ekiptir.
D2 Süreçlerin Dijitalleşmesi
- D2.1Teklif, sipariş ve fatura süreçlerimiz büyük ölçüde dijital ortamda yürür.*
- D2.2Rutin işlerimizin çoğu kağıda veya elle doldurulan tablolara bağlı değildir.
- D2.3Süreçlerimizin adımları yazılı olarak tanımlanmıştır.
D3 Veri Kaydı ve Erişim
- D3.1Müşteri, satış ve operasyon verilerimiz tek bir sistemde veya birbirine bağlı sistemlerde tutulur.*
- D3.2İhtiyaç duyduğumuz bir rapora birkaç saat içinde ulaşabiliriz.
- D3.3Verilerimiz düzenli olarak yedeklenir.
D4 Dijital Araçlar ve Altyapı
- D4.1ERP, CRM veya muhasebe yazılımı gibi temel iş yazılımlarını aktif olarak kullanırız.*
- D4.2Çalışanlar dosyalara ve sistemlere ofis dışından güvenli şekilde erişebilir.
- D4.3Bulut tabanlı hizmetleri iş süreçlerimizde kullanırız.
D5 Dijital Yetkinlik ve Kültür
- D5.1Çalışanlarımız yeni bir yazılımı kısa sürede benimser.*
- D5.2Dijital araçlarla ilgili eğitimler düzenli olarak verilir.
- D5.3Ekip, dijital iyileştirme önerilerini rahatça dile getirebilir.
Y YZ Hazırlığı
Y1 YZ Stratejisi ve Yönetim Desteği
- Y1.1Yapay zekanın şirketimize nerede değer katacağı yönetim düzeyinde konuşulmuştur.*
- Y1.2YZ girişimleri için ayrılmış bir bütçe veya zaman vardır.
- Y1.3YZ ile ilgili hedeflerimiz ölçülebilir şekilde tanımlıdır.
Y2 Veri Kalitesi ve Yönetişimi
- Y2.1Verilerimizin doğruluğu düzenli olarak kontrol edilir.*
- Y2.2Hangi verinin kimin sorumluluğunda olduğu ve kimin erişebileceği bellidir.
- Y2.3Geçmiş verilerimiz analiz edilebilecek düzende saklanır.
Y3 Kullanım Senaryoları ve Uygulama
- Y3.1YZ ile iyileştirilebilecek en az üç somut iş sürecini belirledik.*
- Y3.2En az bir YZ uygulamasını denedik veya pilot olarak çalıştırdık.
- Y3.3Denediğimiz YZ uygulamalarının sonucunu ölçtük.
Y4 Çalışanların YZ Yetkinliği
- Y4.1Çalışanlarımızın önemli bir kısmı üretken YZ araçlarını işinde kullanmayı bilir.*
- Y4.2Şirkette YZ konusunda danışılabilecek en az bir yetkin kişi vardır.
- Y4.3Çalışanlarımız YZ çıktılarının hatalı olabileceğini bilir ve kontrol eder.
Y5 Teknoloji ve Entegrasyon
- Y5.1Sistemlerimiz başka yazılımlarla veri alışverişi (API, entegrasyon) yapabilir.*
- Y5.2YZ araçlarını mevcut sistemlerimize bağlayacak teknik desteğe erişimimiz var.
- Y5.3YZ araçlarını kişisel değil kurumsal ve kontrollü hesaplarla kullanırız.
Y6 Yönetişim, Etik ve Mevzuat
- Y6.1Çalışanların YZ araçlarına hangi verileri girebileceğine dair yazılı bir kuralımız var.*
- Y6.2YZ kullanımında KVKK kapsamındaki yükümlülüklerimizi biliyoruz.
- Y6.3Müşteriye giden YZ destekli çıktılar insan onayından geçer.
A Ajan Hazırlığı
A1 Süreç Tanımlılığı
- A1.1Tekrarlayan süreçlerimizin başlangıç koşulu, adımları ve bitiş koşulu nettir.*
- A1.2Bir süreçte istisna durumlarında ne yapılacağı tanımlıdır.
- A1.3Süreç performansını ölçen göstergelerimiz var.
A2 Karar Devri ve Yetki Sınırları
- A2.1Hangi kararların kurala bağlı, hangilerinin uzman yargısı gerektirdiği bellidir.*
- A2.2Bir işi bir yazılıma devretmek için yetki ve onay sınırlarını tanımlayabiliriz.
- A2.3Hatalı bir otomatik kararın etkisini önceden kestirebiliriz.
A3 Sistem Erişimi ve Entegrasyon
- A3.1Bir yazılım ajanına, işini yapması için gereken sistemlerde kontrollü erişim verebiliriz.*
- A3.2Sistemlerimizde yapılan işlemler kayıt (log) altına alınır.
- A3.3E posta, takvim ve dosya gibi araçlarımız entegrasyona açıktır.
A4 İnsan Denetimi ve İzlenebilirlik
- A4.1Otomatik yapılan işlemleri izleyebileceğimiz bir ekran veya rapor kurabiliriz.*
- A4.2Otomatik bir süreci gerektiğinde hemen durdurabiliriz.
- A4.3Otomasyon çıktılarının periyodik insan denetimi planlanır.
A5 Risk ve Güvenlik Yönetimi
- A5.1Bir otomasyon hata yaparsa geri alma planımız vardır.*
- A5.2Erişim yetkileri ve siber güvenlik düzenli olarak gözden geçirilir.
- A5.3Kritik süreçlerde otomasyon riskleri yazılı olarak değerlendirilir.
A6 Organizasyonel Uyum
- A6.1Çalışanlarımız bazı görevlerin yazılım ajanlarına devredilmesine açıktır.*
- A6.2Ajanlarla birlikte çalışacak rollerin sorumlulukları yeniden tanımlanabilir.
- A6.3Yönetim, insan ve ajan arasındaki iş bölümünü stratejik bir konu olarak görür.
Profil soruları puanlanmaz: sektör, çalışan sayısı (TÜİK kırılımıyla aynı), şehir, yanıtlayanın rolü ve "Şirketiniz şu anda herhangi bir yapay zeka teknolojisini kullanıyor mu?" sorusu (bilinen gruplar geçerliliği ve TÜİK kıyası için).
Doğrulama
Geçerlilik ve güvenirlik yol haritası
Aşama A: Literatür taraması
TamamlandıDijital olgunluk, YZ hazırlığı ve ajan hazırlığı çerçeveleri tarandı; ortak boyutlar madde havuzuna dönüştürüldü.
Aşama B: Uzman paneli
Planlandı8 ile 10 uzman her maddeyi gerekli, yararlı ama gerekli değil ya da gereksiz olarak değerlendirir. Lawshe içerik geçerlik oranı Ayre ve Scally (2014) kritik değerleriyle sınanır; eşiği geçemeyen madde atılır ya da yeniden yazılır.
Aşama C: Bilişsel görüşme
PlanlandıBeş yönetici testi sesli düşünerek çözer; anlaşılmayan ya da iki anlama gelen maddeler düzeltilir.
Aşama D: Canlı pilot
Yayınla başlarAraştırma izni verilen Tam Test yanıtlarıyla her boyut için Cronbach alfa ve McDonald omega (hedef 0,70 ve üzeri), 200 yanıtta açımlayıcı, 400 ve üzerinde kesin faktör analizi, bağımsız örneklemde doğrulayıcı faktör analizi yapılır. YZ kullandığını söyleyen firmaların YZ basamağında daha yüksek puan alması ve puanların şirket ölçeğiyle aynı yönde artması beklenir.
Aşama E: Ölçüt geçerliliği
PlanlandıÜcretsiz Analiz görüşmesine gelen firmalarda aynı 17 boyut kısa bir rubrikle bağımsız olarak puanlanır; test puanı ile uzman puanı arasındaki korelasyon raporlanır.
Çıktılar: Türkiye Kurumsal YZ Hazırlık Raporu 2027 (ilk sürüm, en az 200 yanıt), hakemli bir bildiri ya da makale ve bu sayfada canlı güncellenen istatistikler.
Kuramsal temel
Ölçek neye dayanıyor?
Dijital olgunluk
van Tonder ve arkadaşları (2024), KOBİ'ler için 2011 ile 2021 arasında geliştirilen dijital olgunluk modellerini sistematik olarak taramış ve dokuz boyut belirlemiştir: strateji, liderlik, kültür, organizasyon, çalışanlar, teknoloji, süreçler, ürünler ve müşteriler.
YZ hazırlığı
Literatürde etiketler farklı olsa da boyutlar büyük ölçüde örtüşür. Ortak çekirdek strateji, veri, teknoloji, insan kaynağı, süreç, yönetişim ve etiktir.
Ajan hazırlığı
Süreç odaklı bir akademik çerçeve (HICSS) hazırlığı faaliyetler, kararlar, veri işlemleri, kontrol akışı ve kaynak yönetimi perspektiflerinden ölçer. Uygulamacı çerçeveler teknoloji ve veri temeli, organizasyon ve kültür, güvenlik ve yönetişim sütunlarına dayanır.
Puanlama
Uygulamacı çerçeveler boyutların birbirini etkilediğini ve basit ortalamanın sorunları gizlediğini vurgular. Bu yüzden basamakları en zayıf halka kuralıyla birleştiriyoruz.
Veri ve KVKK
Test e posta vermeden çözülür. Araştırma veri seti şirket adı ve e postadan ayrı tablolarda tutulur; analiz yalnızca anonim tabloda yapılır. Aydınlatma metni ile açık rıza ayrı bileşenlerdir ve onay kutuları önceden işaretli değildir.
Kaynakça
- [1]TÜİK, Yapay Zeka İstatistikleri 2026 (haber derlemeleri: Bloomberg HT, DHA, Gazete Oksijen, Ekim 2026).
- [2]Eurostat, Use of artificial intelligence in enterprises, Aralık 2025.
- [3]van Tonder, C., Bossink, B., Schachtebeck, C., Nieuwenhuizen, C. (2024). Key Dimensions That Measure the Digital Maturity Levels of SMEs. Journal of Technology Management & Innovation, 19(1), 110 ile 130.
- [4]Agentic AI Readiness: A Process Oriented Assessment Framework. HICSS bildirisi, ScholarSpace.
- [5]Microsoft, The Agent Readiness Framework: Pillars & Practices (2025).
- [6]TDWI, Agentic AI Readiness Benchmark Report.
- [7]Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563 ile 575.
- [8]Ayre, C., Scally, A. J. (2014). Critical values for Lawshe's content validity ratio. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 47(1), 79 ile 86.
- [9]MacCallum, R. C., Widaman, K. F., Zhang, S., Hong, S. (1999). Sample size in factor analysis. Psychological Methods, 4, 84 ile 99.
- [10]Goretzko, D., Pham, T. T. H., Bühner, M. (2019). Exploratory factor analysis: Current use, methodological developments and recommendations for good practice. Current Psychology.