Dijital olgunluk değerlendirmesi ve yapay zeka hazırlığı
Yayın: · yapayzeka.org.tr
Kısa yanıt
Dijital olgunluk, şirketin işlerini ve verisini dijital araçlarla nasıl yönettiğini inceler. Yapay zeka hazırlığı ise belirli bir kullanımın gerektirdiği veri uygunluğunu, yetkinliği ve sorumluluk düzenini sorgular; yazılım kullanıyor olmak bu koşulların tamamının karşılandığını göstermez.
Dijitalleşmiş işte yeni bir görev başlıyor
Dijital olgunluk değerlendirmesi yaptırmış şirket, yapay zekayla yapacağı görevin koşullarını da incelemelidir. Kullanılan yazılım kaydın yerini ve işlemin kimde beklediğini gösterir. O kaydın yeni görevde nasıl kullanılacağı ise ayrıca incelenir. Örneğin arşivdeki eski bir açıklama güncel müşteriye yanıt hazırlamak için seçildiyse, içeriğin bugünkü koşullara uygunluğu ayrıca kontrol edilir. Hazırlık bu kullanım amacı üzerinden sürer.
Avrupa Komisyonu JRC'nin dijital olgunluk çerçevesinde veri yönetimi ve çalışanların dijital yetkinliği de bulunur. İki değerlendirmenin ortak alanları vardır ama incelemenin derinliğini hangi iş için hangi sorunun sorulduğu belirler: Kaydın yerini bilmek ve o kaydı belirli bir yapay zeka görevinin güvenilir kaynağı olarak seçmek, incelemede ayrı sorulara yanıt verir. Değerlendirmeye alınan işi kapsam notunda açıklamak, hazırlığın hangi koşulları karşıladığını ve yeni görev için ne gerektiğini ayırmayı kolaylaştırır.
Kayıt düzeni ile verinin göreve uygunluğu
Diyelim ki bir servis şirketi tüm taleplerini ortak bir sistemde tutuyor. Kayıtlarda arama yapılabiliyor ve hangi çalışanın ne zaman yanıt verdiği görülebiliyor. Şirket bu kayıtlardan yeni taleplere yanıt taslağı hazırlamak istiyorsa geçmiş yanıtların hangi koşullarda verildiğine bakmak gerekir. Eski bir yanıt dönemin hizmet koşuluna göre doğru olabilir; bugün aynı cümlenin kullanılması ise müşteriye yanlış bilgi verilmesine yol açabilir.
Bu örnekte yeni görev için hangi geçmiş içeriğin kullanılacağı henüz belli değildir. Veri sahibi geçerli sayılacak kayıtları ve düzeltme sorumlusunu belirlemediğinde, çıktıyı kontrol edecek kişi arşivde arama yapabilse de güvenilir dayanağı seçmekte zorlanır. Sistem kayıtları saklamaya devam eder. Yapay zekanın kullanacağı içeriği seçmek, güncelliğini kontrol etmek ve sahibini belirlemek ise ayrıca hazırlık gerektirir.
Jöhnk ve arkadaşlarının araştırmasına göre veri kalitesi ve verinin kullanılabilirliği, kurumsal hazırlığın bileşenleridir. İncelemeyi seçtiğiniz işin gerektirdiği alanlarla sınırlayarak başlayın. Örneğin konu başlığı raporlama için yeterliyken otomatik yönlendirmede daha fazla ayrıntı gerekiyorsa hazırlık, o ayrıntının kayıtlarda bulunup bulunmadığını incelemekle sürer. Kaynaktan örnek kayıtları gözden geçirmek, bütün şirket verisini temizlemeye girişmeden önce yapılacak işin boyutunu gösterir.
Ekranı kullanmak ile sonucu değerlendirmek
İş yazılımının ekranlarını bilmek ve yapay zekanın taslağındaki yanlış çıkarımı fark etmek ayrı beceriler gerektirir, çünkü taslağı inceleyen çalışanın konu bilgisine ve karşılaştıracağı kaynağa ihtiyacı vardır. Eğitim ihtiyacını belirlerken araç kullanım sıklığının yanında çalışanın nerede kontrol yaptığına da bakın. Alıştırma bu inceleme için uygundur, çünkü çalışanın doğru kaynağa ulaşmasını ve taslağı o kaynakla karşılaştırmasını aynı görevde görürsünüz.
Servis şirketi örneğinde çalışan geçmiş kaydı açıyor ama yanıtın güncel koşulla uyuşmadığını fark etmiyorsa çıktı kontrolü üzerinde çalışmak gerekir. Geçerli belgeye erişemiyorsa sorun eğitimden önce bilgi düzenindedir. Bu iki sorunu çözecek kişiler farklıdır. Ekip lideri nedenleri ayırdığında eğitim talebini de daha açık yazar. Herkese aynı kullanım sunumunu önermek yerine hangi görevde neyin eksik kaldığını ve alıştırmada hangi davranışın çalışılacağını tarif eder.
Teknik bağlantı yeni yetki soruları doğurur
İş sistemlerinin veri alışverişi yapması, yapay zeka uygulamasına hangi işlemlerin açılacağını henüz belirlemez. Okumak ve kayıt değiştirmek ayrı izinlerdir. Servis talebine taslak yanıt eklemekle müşteriye göndermek de farklı sonuçlar doğurduğu için süreç sahibi, teknik ekibin bağladığı işlemlerden hangisini hangi koşulla yazılıma devredeceğini açıklamalıdır. Mevcut entegrasyon bu kararın uygulanmasına yardım eder. Yetki kararını ise kurum verir.
Başlangıç incelemenizde sistem adlarının yanına işlem adlarını da yazın. Hangi bilgi okunacak ve hangi alana yazılacak? Onay kimde kalacak? Yanıtın "iş sistemine erişim" kadar genel bırakılması, uygulama sırasında yetki sınırını yeniden tartışmanıza neden olur. Özellikle sonraki adımı kendi seçebilen bir yazılım düşünülüyorsa bağlantının kapsamı baştan daraltılmalıdır. Hazır bir arayüzün bulunmasıyla yetkinin kontrol edilebilir olması farklı hazırlık koşullarıdır.
İki değerlendirmeyi aynı iş üzerinde okuyun
Sitemizde dijital temel, YZ Hazırlığı ve Ajan Hazırlığı birbirine bağlı basamaklardır. Üst basamağın etkin puanını alttaki basamağın etkin puanıyla sınırlayan tavan kuralı, temel hazırlıkla üstteki hedef arasındaki açığı görünür tutar. Yöntem sayfasında bu hesaplama ve pilot öz değerlendirmenin doğrulama planı açıklanır. Basamaklar arasında fark varsa önce seçilen işte hangi kaynağın veya çalışma kuralının eksik olduğuna bakmak gerekir.
Sonuçları konuşacağınız toplantıda tek bir iş örneği seçerek kayıtların dijitalde bulunmasını, geçerli kaynağın belli olmasını ve çıktıyı inceleyecek kişinin hazır bulunmasını bu örnek üzerinde ayrı ayrı tartışın. Dijital yatırımın hangi ihtiyacı karşıladığı ve yeni görev için neyin tamamlanacağı bu görüşmenin konusu olsun. Kurumsal hazırlık değerlendirmesi rehberindeki kapsam soruları, genel hazırlık ölçümünü düzenlemeye de yardım eder.
İnceleme sonunda bulunan her eksik için gereken işi tarif edin. Belge sahibini belirlemek ve çalışanın kontrol alıştırmasını planlamak farklı kişilerin sorumluluğundadır. Teknik bağlantı eksikliği de ayrıca ele alınırken süreç sahibi ilk yapılacak işi ve iş tamamlandığında göstereceği kaydı yazar. Sonraki toplantıda yapay zeka görevinin önündeki hangi engelin kalktığını bu kayda bakarak konuşun.
İlk incelemede farklı eksikler bir arada bulunabilir. Çalışanın kaydı açamadığı durumla açtığı kaydın geçerliliğini anlayamadığı durumu ayrı not etmek gerekir, çünkü erişim ekibinin çözeceği işle belge sahibinin vereceği karar farklıdır. Her ikisinin de aynı genel talep içinde kaybolmasını bu ayrım önler.