MCP nedir? Model Context Protocol şirketlere ne sağlar?
Yayın: · yapayzeka.org.tr
Kısa yanıt
MCP (Model Context Protocol, Model Bağlam Protokolü), yapay zeka uygulamalarının veri kaynakları ve araçlarla ortak bir biçimde haberleşmesini sağlayan açık protokoldür. Anthropic tarafından Kasım 2024'te duyuruldu. Bir bağlantının MCP kullanması, şirkette hangi veriye veya işleme izin verileceğini kendiliğinden belirlemez.
Ortak bağlantı biçiminin çözdüğü iş
MCP, yapay zeka uygulamasıyla araç sağlayan hizmet arasındaki iletişimin ortak kurallarını tanımlar. Anthropic'in 25 Kasım 2024 tarihli duyurusu, her veri kaynağı için ayrı bağlantı uygulaması geliştirme yükünü azaltmayı amaçladığını söylüyor. Şirketiniz açısından araştırılacak konu, kullandığınız bağlantıların hangilerinde bu ortak kurallardan yararlanabileceğinizdir. Her kurumsal uygulamanın hazır bir MCP bağlantısı bulunduğunu varsaymak için bu duyuru yeterli olmaz.
Diyelim ki satın alma ekibi, onaylı tedarikçi kayıtlarını bir asistan üzerinden sorgulamak istiyor. BT ekibi sorgulama aracını bir MCP sunucusunda sunabilir; asistan bu aracı kullanıp gelen sonucu işler. Aynı kaydı değiştirmek ise ayrıca tasarlanacak bir iş olsun. Sorgunun teknik olarak çalışmasıyla bir değişikliğin şirket adına yapılmasına izin verilmesi ayrı kararlardır. Değerlendirme kaydında ikisinin de yer alması gerekir.
Sağlayıcı 'MCP destekliyoruz' dediğinde, sizin kayıt sisteminiz için hangi işlevin hazır olduğunu göstermesini isteyebilirsiniz. İş kuralını da inceleyin. Örneğin sorgu kapatılmış tedarikçileri de döndürüyor ve onları ayıklamayı asistana bırakıyorsa, yalnızca etkin tedarikçileri görebilmesi gereken satın alma görevi için bağlantının çalıştığını göstermek yeterli bir kabul testi olmaz. Teslim edilecek araçla şirketin beklediği sorgu arasındaki farkı teklif aşamasında konuşmak gerekir.
Uygulama, istemci ve sunucunun görevleri
Protokolün Haziran 2025 sürümünde ana uygulama bağlantıyı başlatan taraf, istemci onun içindeki bağlantı bileşeni, sunucu ise bağlam ve işlev sağlayan hizmet olarak tarif edilir. Sunucu veri kaynakları, hazır istemler ve çalıştırılabilir araçlar sunabilir. Bu terimler, bağlantının parçalarını anlamaya yarar; hangi hesabın işlem yapacağına dair şirket kararınızın yerine geçmez.
Örnek tedarikçi sorgusunda asistanın çalıştığı uygulama ile şirket kaydına ulaşan sunucuyu farklı ekipler yönetiyor olabilir. Bir hata çıktığında kime başvurulacağını anlamak için çizimde bu iki tarafın sahibini göstermenizi öneriyoruz. Operasyon ekibi yanlış kaydı görmüşse sorun, seçilen araçta da sorgu sonucunda da olabilir. Tek bir 'ajan hata verdi' kaydı bu ayrımı açıklamaya yetmez.
Bağlantı envanterinde sunucunun adresinin yanında hangi uygulamaların bağlandığı ve kullanıma açılan işlevleri kimin onayladığı da bulunabilir. Deneme erişimini ayrıca işaretleyin. Testte tüm örnek tedarikçileri gören bir hesap kullanılmışsa, canlıya geçerken bu hesabın geniş erişiminin çalışanlara da taşınıp taşınmadığını kontrol etmek gerekir. Envanter, bu kontrolün hangi bağlantıda yapılacağını gösterir ama yetki kararının uygulanmış olduğunu sorgunun kendisi üzerinde doğrulamak gerekir.
Araç listesi bir yetki değerlendirmesi ister
İlk denemede gerekli sorgu aracını açıp yazma araçlarını dışarıda bırakmayı öneriyoruz. Örneğin tedarikçi seçimini destekleyen bir asistanın banka hesap bilgisi değiştirme aracına ihtiyacı olmayabilir. Bu sınırı yalnızca asistana verilen metne yazmak yerine bağlantı hesabının erişiminde de uygulamak gerekir. Testte yasak işlemin araç katmanında reddedildiği görülebilmeli.
Yetkinin kimin hesabından geldiğini ayrıca konuşun. Bütün çalışanlar ortak bir hizmet hesabıyla sorgu yapıyorsa sonuçların görünürlüğünü hangi kural sınırlıyor? Kendi tasarımınızda bu soruya açık yanıt arayın; asistan ekranında kullanıcı adı görünmesi, arka taraftaki kaydın aynı kullanıcı adına sorgulandığını kanıtlamaz. Tedarikçiden örnek yürütme kaydında kullanılan hesabı göstermesini isteyebilirsiniz.
Protokol belgesi kullanıcı rızası ve araç güvenliği ilkelerini sayarken, bunların protokol düzeyinde kendiliğinden uygulanamayacağını da açıklıyor. Bu nedenle güvenlik değerlendirmesini 'standarda uyuyor' cümlesiyle kapatmamak gerekir. Kurulan bağlantıyı ayrıca sınayarak kurumunuzda hangi araçların onay gerektirdiğini ve kullanıcıya hangi bilginin gösterildiğini doğrulayın.
Sunucuya güvenmek ile içeriğe güvenmek
Bir sunucuyu BT ekibinin kurmuş olması, getirdiği her belgeye talimat yetkisi vermeniz için gerekçe oluşturmaz. Örnek bir akışta sunucu tedarikçinin yüklediği dosyayı getiriyor olsun. Dosyadaki açıklama metni asistanın kullanacağı veri olarak ele alınmalı; araç açma veya alıcı değiştirme gibi kararları belirleyen şirket kuralına dönüşmemeli. Bu sınırı kötü amaçlı test içeriğiyle denemek yerinde olur.
Sunucu seçerken bakımın kimde kaldığını da inceleyin. Kimliği belirsiz bir pakete geniş kayıt erişimi vermek yerine, ekibin kodunu veya tedarikçisini değerlendirebildiği bir bağlantıyla ilerlemek daha yönetilebilir bir başlangıçtır. Değişiklikleri de izleyin. Örneğin sunucunun yeni sürümünde yazma işlevi açılmışsa, yalnızca önceki okuma testini tekrarlamak yetki kapsamındaki bu değişikliği değerlendirmeye yetmez. Kabul kararı yeni işlevi de kapsamalı.
BT ekibiyle yapılacak dar bağlantı denemesi
Denemeyi tek bir sorgu işiyle sınırlayabilirsiniz: örneğin çalışan yalnızca yetkili olduğu tedarikçinin durumunu sorar ve asistan o kaydı getirir. Yetkisiz kayıtla da deneyin. Teknik ekip bağlantının çalıştığını incelerken süreç sahibi dönen kaydı kontrol edebilir; başarılı bir haberleşmenin yanında, istenen tedarikçiye ait güncel durumun döndüğünü de görmek gerekir. Bu inceleme, sorgu hatasıyla bağlantı kesintisini de birbirinden ayırır.
Bir kesinti denemesi de yapmanızı öneriyoruz. Örnek sorguda sunucuya ulaşılamadığında asistan eski konuşmadan hatırladığı bir durumu yeni sorgu sonucu gibi sunuyorsa, kullanıcı hangi bilginin doğrulandığını ayırt edemez. Deneme çıktısında sorgunun tamamlanamadığı açıkça görünmeli ve çalışanın kaydı normal uygulamadan kontrol edebileceği bir devam yolu bulunmalı. Süreç sahibi bu örneği bağlantı sorumlusuyla birlikte değerlendirebilir.
Veri akışının ayrıntısı için ERP ve CRM entegrasyonu, eylem sınırları için insan onayı tasarımı rehberine bakabilirsiniz. MCP denemesinin tesliminde ise açılmış araçları ve kullanılan hesapları gösteren kısa bir envanter isteyin. Canlıya geçiş kararından önce, erişimi kaldırılmış bir hesabın aynı sorguyu artık yapamadığını BT sorumlusu doğrulasın.
Kaynaklar
- Anthropic, Introducing the Model Context Protocol25 Kasım 2024
- Model Context Protocol, Specification, 2025-06-18 sürümü18 Haziran 2025